geribesleme

 Öncelikle şunu belirtmek gerekir ki geri besleme(geri bildirim) iletişim biliminden biyolojiye, elektronikten iklim bilimine, ekonomiden matematik mühendisliğine kadar birçok farklı alanda kullanılan bir kavramdır. Bizim burada kısaca açıklamaya çalışacağımız, iletişim bilimi terminolojisi dahilindeki geri besleme kavramı olacaktır.

 Geri besleme, kavramın ingilizce aslı olan "feedback"ten dilimize bire bir olarak tercüme edilmiş halidir. TDK'nın online sözlüğü de dahil bazı kaynaklarda kavramın dilimize bire bir çevirisinin yanında "geri bildirim" karşılığı ile de çevrildiği görülmektedir.

 Kavramı kısaca açıklayacak olursak: iletişim sürecinde kaynaktan (source) çıkan iletiye, alıcı (ya da iletinin hedefi)(destination) tarafından verilen tepkidir. Basit bir şekilde örneklendirecek olursak yolda karşılaştığınız bir arkadaşınıza selam verdiğinizde onun size karşılık vermesi bir "geri besleme"dir. Burada siz, selam veren kişi olarak iletişim sürecini başlatan kaynak (source) konumundasınız. Arkadaşınız ise selamın (yani iletinin) hedefindeki kişidir (destination). Arkadaşınız tarafından selamınıza verilen karşılık ise basit bir "geri besleme"dir.

 İletişim modelleri açısından bakıldığında ise Amerikalı siyaset bilimci Harold D. Lasswell'in 1948 yılında yazdığı bir makalede ortaya koyduğu ve iletişim bilimi açısından ilk olma niteliği taşıyan çizgisel iletişim modelinde geri besleme mekanizmasına yer verilmemiştir. Kuşkusuz bunda ikinci dünya savaşı yıllarında hakim olan propaganda yolu ile kitleleri etkileme anlayışının etkisi de büyüktür. Bu bağlamda Lasswell'in  ortaya koyduğu modelde mesajın ortaya çıkardığı "etki"  iletşimin sonucunu etkileyen en önemli unsurdur.

Lasswell'in modeline kısaca bakacak olursak:

1. Kim  (İletinin kaynağı)

2. Neyi (İleti)

3. Hangi yol(kanal) ile (Araç) 

4. Kime (Alıcı)

5. Nasıl bir etki ile söyler? (Etki)

 Buradan da anlaşılacağı gibi alıcının tepkisi (yani geri besleme) bu model içerisinde bulunmamaktadır. Model bu eksikliğinden ötürü eleştirilere maruz kalsa da ilk defa iletişim konusunu bir model ortaya koyarak bilimsel bir zeminde değerlendirmesi Lasswell'i iletişim bilimi açısından çok önemli bir konuma oturtmuştur.

 Lasswell'den sonra yine çizgisel, dolayısıyla tek yönlü bir model ortaya koyan Bell telefon laboratuvarında görevli matematikçi Claude Shannon ve iş arkadaşı Warren Weaver da modellerinde geri besleme unsuruna yer vermemişlerdir. Melvin DeFleur, Shannon ve Weaver'ın modeline daha sonra geri besleme mekanizmasını dahil ederek modelin bu bağlamdaki açığını kapatmıştır.

 İlk dairesel iletişim modeli olan ve C. E. Osgood tarafından başlanarak Wilbur Scramm tarafından geri besleme unsurunu da içinde barındıracak şekilde tamamlanan  modelde ise iletişim, kaynak ve alıcı arasında ileti alışverişleriyle devam eden bir süreç olarak tanımlanmıştır.

 Günümüz iletişim olanakları açısından bakacak olursak geri besleme kavramı özellikle internet sitelerinde web 2.0 standartlarının iyice oturtulmasıyla birlikte site ziyaretçilerinin ve kullanıcılarının hem kendi aralarında hem de site yöneticileriyle doğrudan etkileşime girebilecekleri bir mekanizmayı tanımlamak için sıkça kullanılmaktadır. Buna göre bir iletişim formu yoluyla veya artık bir çok sitede yer alan yorum yazma kutucuklarıyla kişiler, tepkilerini (geri beslemelerini) anında karşı tarafa aktarabilmektedirler.